Cadeaubon
Vruchtbare Aarde - abonnement

Goedkoper kunnen we een abonnement op ons tijdschrift niet maken: Vruchtbare Aarde verandert namelijk nooit iets aan de abonnementsprijs. Al 15 jaar lang hanteren we hetzelfde tarief van €19,20 per jaar. Maar als u wilt... geven we u bij uw abonnement ook nog een nummer cadeau (klik hier).

Kennismaking

Vruchtbare Aarde bestaat 20 jaar in de huidige vorm en geeft vier top-artikelen weg!

Betaalwijzen

U kunt kiezen voor iDEAL of een betaling achteraf. Indien u kiest voor iDEAL, wordt u naar de beveiligde omgeving van uw eigen bank gebracht. Voor vragen mag u contact opnemen met onze webwinkel op 020-6898468.

Heimat 1 | 6DVD (gerestaureerd)

Heimat 1 | 6DVD (gerestaureerd)
Maker: Reitz, Edgar
Type: DVD Speelfilm
Beschikbaarheid: In bestelling
Prijs: €25,00
Aantal:  Bestellen
   - of toevoegen aan -   
Heimat 1 - Edgar Reitz

‘Zijn films belichten het echte leven en echte mensen, maar veel scènes zijn net een sprookje – vol magie, afkomstig uit een andere wereld,’ zei een liefhebber ooit over de eerste Heimat-reeks waarin de Duitse filmmaker Edgar Reitz ons een kijkje gunt in een oude dorpswereld, waarin elke kijker zijn eigen herinneringen kwijt kan. Het interviewen van de maker van deze indrukwekkende films was lange tijd een droom. De eerste gelegenheid voor ons tijdschrift Vruchtbare Aarde deed zich voor in 2006; een tweede keer, onlangs in 2014 (voorjaarseditie 1-2014). In bestelling - levering tussen Kerst en Oudjaar.

Uitgebreide beschrijving (NL ondertiteld, 6 disks, 940 min):

“Waarom raken deze beelden me toch zo enorm,” vraagt een kijker zich op internet af. In een tijd dat televisieproducties voor de dag van morgen worden gemaakt en overmorgen hun waarde al weer verloren hebben, was Heimat 1 een schok die miljoenen in de jaren 80 op het puntje van hun stoel bracht. Dat zoiets moois gemaakt kon worden. “We voelen hun geluk, hun angsten, hun gevoel van humor, hun aspiraties.” In 11 afleveringen van in totaal 16 uur laat Edgar Reitz ons het leven in het fictieve dorp Schabbach meebeleven in de periode tussen 1919 en 1982.

Filmmaker Pieter Verhoeff (bekend van Nynke) heeft eens gezegd dat hij behoort tot de duizenden Nederlandse tv-kijkers die nog precies weet waar en wanneer hij Heimat voor de eerste keer zag. “Die eerste keer was een verpletterende ervaring.”

Samen met schrijver Geert Mak en hun beider vrouwen trok hij in 2004 een weekend uit om deze eerste serie van zestien uur op dvd te herzien. “Ongelooflijk hoeveel scènes we ons nog herinnerden,” zei hij bij die gelegenheid. “Dat zegt toch wel iets over hoe diep het er destijds in heeft gehakt. In twintig jaar tijd had de film nog niets aan kracht verloren.”

Edgar Reitz: “In Heimat worden de grote wereldgebeurtenissen niet opgehangen aan grote, belangrijke personen, maar weerspiegeld in de levens van gewone mensen. Het fictieve plaatsje Schabbach is een plaats waarin we kunnen observeren wat de wereld van binnenuit beweegt.”

Het eerste beeld zet gelijk de toon. Het is 1919. De 19-jarige Paul keert terug uit Franse gevangenschap. Hij loopt de lange zandweg naar zijn geboortedorp op. In het dorp aangekomen werpt hij een blik door het raam van de dorpsmederij van zijn vader, waar hij hem bezig ziet met het ritueel dat ook zijn voorvaderen al eeuwenlang uitvoerden: de smid die ijzer in het vuur houdt. Paul stapt de smidse binnen, reikt zijn vader de helpende hand, zonder dat een van beiden een woord zegt.

Waarom is deze scène nou zo mooi? Waarom zitten we met een glimlach naar deze beelden te kijken? Op de een of andere manier komt alles in deze en volgende afleveringen ons zo vertrouwd voor, ook al heeft niemand van ons ooit in een dorp in de Hunsrück gewoond.

Misschien ontleent dit werk zijn aantrekkingskracht aan het vermogen van de regisseur om op een poëtische manier naar de wereld te kijken. Reitz gunt de kijker een blik in de oude dorpswereld die velen nog uit hun jeugd kennen. Maar tegelijkertijd laat hij ons voldoende ruimte om onze eigen herinneringen kwijt te kunnen.

Heimat is als een archetypische reis door het eigen innerlijk. “Als er duizend mensen kijken,” aldus regisseur Edgar Reitz, “zien die duizend mensen duizend verschillende films. Om de eenvoudige reden dat iedereen zijn eigen levenservaring meebrengt en die levenservaring ook nodig heeft om het geheel te begrijpen.”


Hoe het idee voor deze filmreeks is ontstaan? Het was in een tijd dat Reitz’ leven schudde op zijn grondvesten. Hij had zojuist een compleet geflopte film gemaakt. Al zijn geld was hij kwijtgeraakt. Zijn auto en zijn huis waren in beslag genomen. En toen nam hij de uitnodiging aan van vrienden om op een eilandje voor de Noord-Duitse kust, Sylt, op verhaal te komen.

Op dat eiland leefde hij afgesneden van de wereld. Het was winter en het bleef maar sneeuwen. Kouder dan de eilandbewoners ooit hadden meegemaakt. Maar die winterse omstandigheden gaven Edgar Reitz alle tijd om na te denken.

Hij zegt: “Ik vroeg me af of ik het roer in mijn leven niet radicaal om moest gooien, ook door het totale gebrek aan succes en geluk dat ik op dat moment ervoer.” Maar voor hij die beslissing durfde te nemen, wilde hij in gedachten nog een keer terug naar zijn kindertijd. En hij begon te schrijven. “Ik schreef op wat ik me kon herinneren – om te beginnen alles wat ik me kon herinneren van mijn grootouders.”

Toen de sneeuwstormen tot bedaren waren gekomen, stonden er honderd pagina’s op papier. Het begin van een draaiboek dat Reitz de titel Geheischnis meegaf, wat in het Hunsrücker dialect zoveel betekent als “geborgenheid” of “menselijke nabijheid”, sterk verwant aan het Duitse woord “Gehege” – de omheinde ruimte waarin mens en vee in vroeger tijden samenleefden. Een woord dat Reitz’ grootmoeder gebruikte als ze hem als kind naar bed bracht: “Wij tweeën hebben een Geheischnis,” zei ze dan.

Op de achtergrond voel je als kijker de eerste afleveringen ook sterk de grootmoeder op de achtergrond. Zelfs als ze niet in beeld is. In feite is zij het meest wijze personage. Misschien wel de enige die boven het strijdgewoel om haar heen staat en tegelijkertijd is zij een kind van haar tijd. Ze bespeurt de gevaren van het op de pof leven, dat algemeen ingang doet (“Eens zullen we ervoor moeten betalen.”). En als een adellijke vrouw het dorp te paard aandoet, zegt ze in trance: “Het ruikt naar de grote stad, dit is zoals ik het me altijd voorgesteld heb.”

Op internet schrijft een Amerikaanse Heimat-liefhebber over dit personage: “In al haar beperkingen en eigenaardigheden is zij een volledig menselijk wezen en ze deed me huilen.”

In het eerste interview dat Vruchtbare Aarde met Edgar Reitz had (editie 4-2006), zei hij: “Het woord ‘Heimat’ verwijst naar het verloren gegane. Altijd gaat het om dingen die verloren zijn gegaan. En het gevoel van heimwee roept natuurlijk ook het verlangen op terug te keren naar de plekken uit je kindertijd. Maar op het moment dat je daar terugkeert, vind je niet meer wat je zocht.

“In de film brengen we de grootmoeder Katherina tot leven. Als toeschouwer kunnen we van haar gaan houden. Misschien doet ze ons zelfs denken aan de grootmoeder die we zelf ooit hebben gehad. Tegelijkertijd hoort ze bij een andere tijd. Vandaar ook de droefheid die ons overvalt op het moment dat we de bioscoop verlaten. Je weet: de grootmoeder van het doek leeft niet meer. Wij leven tegenwoordig allemaal in een stedelijk milieu – op een geheel andere plek, in een andere tijd.

“Ik wil niet de fout maken het verleden te idealiseren: vroeger was alles beter. Het beeld van de goede, oude tijd. Dat is de fout die veel oudere mensen maken. En het is gewoon niet waar. Het afscheid hoort bij het leven, en we moeten het afscheid in het gezicht durven kijken. Daaruit komt vervolgens een kracht tevoorschijn: uit de droefheid komt de kracht om iets nieuws te beginnen. Zo voel ik dat. Uit het vergeten van het verleden valt geen kracht te putten. Als we het verleden proberen weg te stoppen en proberen te vergeten, worden we zwak. Daar ben ik zeker van.”

Na de uitzending van Heimat 1 op de Duitse televisie ontving Reitz stapels manuscripten, veelal van ouderen, die al kijkend naar Heimat tot de slotsom kwamen dat hun eigen leven blijkbaar de moeite waard was om geleefd te worden. Complete biografieën. Reitz gunt ons als kijker immers een kijkje in die oude dorpswereld, maar geeft er ook een blikveld bij dat opvallend ‘ruim’ aanvoelt. Elke kijker kan er zijn eigen herinneringen in kwijt.


In Edgar Reitz’ vroegste dagboekaantekeningen, uit de begintijd van Heimat, vinden we een aantal mooie bespiegelingen over het ontstaan van de film. Het zijn subtiele gedachten die hij ontvouwt. “Alle landschappen die wij als kind betreden hebben, de atmosferen in de dorpen van onze jeugd, de sfeer van de huizen en de uitstraling van gezichten – dat zijn dingen die ons overkomen zijn, waar we tegenaan gelopen zijn, op een moment dat we niet probeerden de omgeving naar onze hand te zetten. Ze spraken ons aan in gelukkiger tijden, toen we er nog deel vanuit maakten. Daar nu over willen vertellen en nu de stemming opnieuw willen laten ontstaan, betekent een eendere toestand tot stand te willen brengen als in onze kindertijd…”

Toen Geert Mak in de zomer van 2000 door de VPRO-televisie werd uitgenodigd om als Zomergast zijn ideale televisieavond samen te stellen, koos hij voor een fragment uit Heimat 1. Maar welk fragment kies je uit een totaal van 16 uur? Mak viel voor een fragment uit de allerlaatste, elfde aflevering. Een moment dat in Schabbach zeventig jaar voorbij zijn gegaan sinds het begin van de reeks. De meeste hoofdpersonen van het eerste uur zijn inmiddels overleden. Een nieuwe generatie heeft hun plaats ingenomen.

We zien een van de laatst overgebleven oudjes van het eerste uur rondlopen op een rumoerige dorpse kermis. Schuifelend op zoek naar de ingang van het dorpshuis – moeizaam knikkend naar bekenden. En net als hij de grootste drukte achter zich heeft gelaten, zakt hij tegen de muur van het dorpshuis in elkaar – niemand die het ziet – om dan tegen de verwachting in toch weer op te krabbelen en twintig meter verderop te verdwijnen door een poort van licht; de trap oplopend naar de bovenverdieping van het dorpshuis.

Daar wacht hem een prettig weerzien! Hij wordt verwelkomd door alle bekenden van weleer. Vervolgens loopt hij met een aantal van hen naar het raam. En door dat raam kijken ze naar het wereldse kermisgewoel beneden hen: het leven dat ook zonder hen gewoon blijkt door te gaan. Buiten het dorpshuis stuiten twee toevallig passerende jongeren op het lichaam van een overledene…

Na het tonen van dit fragment informeert de toenmalige Zomergasten-presentator Adriaan van Dis belangstellend bij Geert Mak of deze wellicht in een soort hiernamaals gelooft. Ja, zegt Mak onverwacht. “Misschien wel.” Hoe dat hiernamaals er dan uit ziet, vraagt Van Dis. Geen idee, zegt Mak. “Maar deze weergave van de hemel is heel mooi.”

Het leuke is dat het geloof in een hiernamaals in feite niet relevant is voor de kijker. Of we er nu wel of niet in geloven, de beelden zijn er niet minder krachtig door. In het interview dat VA in 2006 (editie 4-2006) had met Reitz kwam het onderwerp ook even aan de orde. Ja, zei Reitz toen. “Het is inderdaad een uitermate troostend weerzien – hoewel het in feite slechts een metafoor is. Een symbolische scène. Natuurlijk weet niemand van ons of er werkelijk zoiets als een hemel bestaat. In de film laten wij een hemel ontstaan, maar of die in werkelijkheid bestaat weten we niet. Maar in een film kan ik een ruimte ensceneren waarin een hoofdpersoon opgenomen wordt bij zijn dood. Een plek waarin alle personen die reeds overleden zijn hem opwachten: een weerzien met vele bekenden. Dat is wellicht een troost, maar alleen als beeld. Meer kan ik daarover niet zeggen.”


KIJK-TIP: Het wordt aangeraden Heimat 1 te zien (of te herzien) in combinatie met de tekst van de fantastische e-mailwisseling die een aantal Heimat-enthousiastelingen in 2003 en 2004 voerden. De afspraak was dat de liefhebbers van dat moment ieder voor zich om de twee weken een aflevering van Heimat zouden bekijken. De dag daarop ontspon zich een bijzonder levendige en vaak heel interessante discussie en uitwisseling van kijkervaringen. Elke aflevering werd boeiend ingeleid door dezelfde persoon, Ivan Mansley. Een zeer aan te bevelen document. Klik hier voor de overzichtspagina met de volledige tekst van de e-mailwisseling.

NB Een tweede interview van Vruchtbare Aarde met Edgar Reitz vind u in de voorjaarseditie 1-2014. Ook het tijdschrift met het eerste interview uit 2006 is nog na te bestellen (klik hier voor nabestelling 4-2006). Of hier indien u dit nummer gratis wilt aanvragen als welkomstgeschenk bij een abonnement. 

 

Film
Speelduur 940 minuten
Jaar 1983
Land Duitsland
Regie Edgar Reitz
Hoofdrollen Eva Maria Bayerwaltes ▪ Marliese Assmann ▪ Helga Bender ▪ Gabriele Blum
Taal Duits
DVD
Ondertiteling Nederlands of Frans
Jaar 2016
Aantal disks 6
Extra's
Bonus
Website
Film

Beoordeel

Uw naam:


Uw beoordeling: Note: HTML-code wordt niet vertaald!

Oordeel: Slecht            Goed

Voer onderstaande code in:



Powered By Vruchtbare Aarde
Webwinkel Vruchtbare Aarde © 2018